uł/por. Witold Grzybowski „Kot”

ze Wstępu do wyd. II SPISU Żołnierzy Zgrupowania Stołpecko-Nalibockiego Armii Krajowej
                                                (Warszawa 2014, ISBN 978-83-940061-0-5)

Specjalną uwagę zwróciło kilku kolegów na wykazaną zbyt małą, ich zdaniem, liczbę poległych w bitwach o Dworzec Gdański w dniach 21 i 22 sierpnia 1944 r., jaka została zawarta w ANEKSACH 1 i 2 do części III wydania I SPISU. Rzeczywiście, w porównaniu z zapisami spotykanymi w różnych wspomnieniach, określającymi liczbę poległych na 400 do 450 żołnierzy, jest to nieprawdopodobnie mało. Z analiz przedstawionych przez kolegów: Longina Kołosowskiego (170), Jana Pietraszkiewicza (150-200 do końca Powstania), Józefa Załuskiego (170), Mariana Podgórecznego (600 łącznie z Żoliborzem) wynika, że

najbardziej prawdopodobna liczba poległych żołnierzy Zgrupowania Stołpecko-Nalibockiego bliska jest 170.

Reszta (230 do 280) to mogli być żołnierze oddziałów miejscowych, które dołączyły do "Grupy Kampinos" AK w pierwszej połowie sierpnia 1944.

W jednym z pierwszych i najbliższym "Grupie Kampinos" AK opracowaniu, książce Józefa Krzyczkowskiego „Szymona” – dowódcy VIII Rejonu „Konspiracja i Powstanie w Kampinosie” wydanej w 1961 roku, autor w liście poległych (niepełnej) wymienia 41 poległych na Dworcu Gdańskim, w tym tylko jedno nazwisko żołnierza Zgrupowania Stołpecko-Nalibockiego. W „Wykazie walk” podaje liczbę 450 poległych.

Tak duże różnice trudno wyjaśnić. Można przypuszczać, że nie wszystkie przypadki śmierci na polu bitwy zostały zgłoszone, bo ci którzy powrócili nie znali poległych lub nie wiedzieli o ich śmierci. Pewna liczba żołnierzy „nalibockich”, którzy nie wrócili do Puszczy może być zaliczona nie do poległych, a do pozostałych na Żoliborzu oraz do tych, którzy przedostali się na Stare Miasto i na Czerniaków.

Dowódca oddziałów biorących udział w bitwie o Dworzec Gdański nie sporządził zestawienia strat ani listy poległych, rannych i zaginionych. Zapisy poległych, jakie powstały przed opracowaniem tego spisu i stały się jego podstawą, oparte były o przekazy kolegów. Uwzględniając odstęp czasowy, rozproszenie i śmierć wielu uczestników, a także naturalne zaniki pamięci zdających relacje, nie można dokonać bardziej szczegółowego zapisu.

Wnioski kolegów dotyczące większych strat niż wykazane w bitwach o Dworzec Gdański zostały uwzględnione w ogólnym zestawieniu (....) jednakże wskazanie imienne poległych nie jest już możliwe. (...)

zob: http://www.iwieniec.eu/AK/index.html

wybór  fragmentu:
Stanisław J. Plewako