Kalendarium wydarzeń

  1. Do połowy maja 1907 r. (do maja wg kal. juliańskiego) mieszkańcy Iwieńca stawiają kilka krzyży, w tym jeden w miejsce przewróconego ze starości, który kiedyś stał przed kościołem obecnie zmienionym w cerkiew, lecz nie na jego miejscu, ale około kilkudziesięciu metrów dalej na uboczu, przy skrzyżowaniu dróg Wołożyńskiej na Nowe Miasto i Borowikowskiej na klasztor (około 100 m od wrót ogrodzenia cerkwi - św. Michała - byłego kościoła  franciszkańskiego). Paroch Paweł Gachowicz obecny przy ustawianiu krzyża akceptuje słownie miejsce, na którym go postawiono.
  2. Do krzyży ustawionych w mieście udają się procesje  (zapewne w Boże Ciało wypadające w dniu 30 maja 1907) i nikomu to nie przeszkadza.
  3. W poniedziałek 3 czerwca 1907 r. (21 maja wg kal. juliańskiego) delegacja mieszkańców udaje się do ks. Lucjana Szczerby z prośbą  o poświęcenie krzyża opodal kościoła pofranciszkańskiego. Ksiądz waha się i ostrzega przed sprzeciwem miejscowego parocha.
  4. Połowa czerwca 1907 r. (przełom maj/czerwiec wg kal. juliańskiego) Dziennik "Minskoje Słowo" - w artykule prasowym podejmuje atak na katolików w Iwieńcu za samowolne postawienie krzyża. Do ks. Szczerby przyjeżdża policja i rozpytuje co wie na temat postawienia krzyża.  
  5. W końcu czerwca 1907 r. (połowie czerwca wg kal. juliańskiego) przed naczelnikiem ziemskim odbywa się rozprawa w której zostają ukarani karą 1 rubla mieszkańcy Iwieńca, którzy samowolnie postawili krzyż: Julianna i Stanisława Cimochowskie, Burakowa, Mikucka, starosta mieszczański, Waleryan Burak i wynajęty do wkopania  krzyża Felicjan Kruhliński.
  6. We wtorek 16 lipca 1907 r. (3.VII wg kal. jul.) o godz. 10-tej w miejscu postawienia krzyża pojawia się "stanowy" z grupą kilkunastu strażników, którzy wykopują krzyż, przewożą go furą na cmentarz i tam wkopują. Na miejscu zbierają się gapie, głównie kobiety, dzieci i wyrostki 12-13 -letnie.
  7. Kobiety zbierają się na cmentarzu i postanawiają przenieść krzyż z powrotem na miejsce z którego został wykopany, skoro kara za postawienie krzyża została opłacona. Rusza procesja ze śpiewami i krzyż wraca na swoje miejsce.
  8. Ponownie zbiera się policja, wystraszone kobiety postanawiają przenieść krzyż bliżej ogrodzenia zagrody Franciszka Buraka,  daleko od cerkwi i drogi, ale obok plebanii parocha. Miało być to miejsce rzekomo wskazane przez naczelnika ziemskiego podczas rozprawy sądowej.
  9. Stanowy i grupa strażników przystępuje do ataku nahajami na bezbronne kobiety, które bronią się tym co mają pod ręką; miotłami, piaskiem, pomyjami kuchennymi. Na końcu ktoś rzuca kamieniami, lekko ranni zostają strażnicy i "stanowy".
  10. Pada rozkaz "ognia". Ogółem oddano około 50 strzałów, które były oddane raczej na postrach. Miejscowy posterunkowy oddaje kilka strzałów z rewolweru w stronę tłumu. Śmiertelnie ugodzona kulą 67-letnia Julia Niedźwiecka. Tłum kobiet się rozbiega.
  11.  Tłum złożony z kobiet i dzieci zostaje rozpędzony, są pobici i ranni. Miasteczko ogarnia przerażenie przed mającymi nastąpić sankcjami. Osoby poszkodowane pragną się ukryć, aby uchronić się przed ewentualnymi konsekwencjami.
  12. W pół godziny po rozpędzeniu tłumu ciało Juli Niedźwieckiej zostaje przewiezione do szpitala w Iwieńcu w celu stwierdzenia przyczyny zgonu. Ustalono śmierć natychmiastową. (postrzał w lewą pierś, kula przeszła na wylot i wyszła plecami)
  13. We środę 17 lipca 1907 r. (4.VII wg kal. jul.) do Iwieńca przyjeżdżają wezwani telegraficznie: wiceprokurator, sędzia śledczy, lekarz powiatowy i pomocnik asesora ze strażnikami. Rozpoczyna się śledztwo. Przesłuchano kilku uczestników demonstracji. Nie przesłuchano Anieli Murawskiej, która zgłosiła się dobrowolnie. Nie przesłuchano również na tą okoliczność miejscowych Żydów. Od rabina przyjęto oświadczenie, że nie był to "bunt wspólny" żydów z katolikami.
  14. Michał Łotysz - poważny mieszczanin, były starosta mieszczański, uzyskuje zgodę władz na przekazanie ciała Juli Niedźwieckiej rodzinie.
  15. We czwartek 18 lipca 1907 r. (5.VII wg kal. jul.) odbywa się pogrzeb Julii Niedźwiedzkiej poległej podczas pacyfikacji z udziałem miejscowego księdza Lucjana Szczerby i  proboszcza parafii  ks. Zarako-Zarakowskiego (z Kamienia), który zamienia się w manifestację religijną. W ostatniej posłudze biorą udział mieszkańcy Iwieńca i okolicznych wiosek. Na trumnie spoczywa wieniec z napisem "Poległej za wiarę".  Miejscem wiecznego spoczynku Julii Niedźwieckiej jest grób za kościołem, wieńce składane są pod ścianą kościoła.
  16. w trakcie trwania uroczystości pogrzebowych zostaje przesłuchany i aresztowany Stanisław Burak lat 22, któremu postawiono zarzut "głównego agitatora".  Zostaje on przewieziony pod eskortą do Rakowa, a  następnie do więzienia w Mińsku.
  17. W piątek 19 lipca 1907 r. (6.VII wg kal. jul.) po południu przybywa korespondent miński "Kuryera Litewskiego" z Wilna, pan Adam Żaba. Odjeżdża o 7-ej rano w sobotę 20 lipca, wieczorem spisuje swoją relację.
  18. 19 lipca 1907 r. opublikowana zostaje w "Kuryerze Litewskim" notatka na 1 stronie  na podstawie depeszy Petersburskiej Agencji Telegraficznej pod wymownym tytułem (od redacji) "Za Krzyż". Treść depeszy w artykule z 23 lipca 1907 "Do Iwieńca"
  19. 19 lipca 1907 r. opublikowana informacja w "Gońcu Częstochowskim" Nr 193  roku będąca kompilacją depeszy Pet.Ag.Telegr. i hasła ze Słownika Geograficznego:
    Gubernia Mińska: W Iwieńcu, w powiecie mińskim wynikło krwawe zajście z powodu postawienia krzyża katolickiego. Strażnicy ziemscy strzelali i zabili jednego z tłumu włościan. Komisarz stanowy jest ranny. Krzyż usunięto. Iwieniec jest to miasteczko z zarządem gminnym i folwark  w stronie zachodniej powiatu mińskiego, w parafii Kamień nad rzeką Wołmą. Do roku 1860 był tu kościół parafialny fundowany w roku 1606, z filiami w Starzykach i Dutce. Także byli tu franciszkanie, osadzeni w roku 1702, przez stolnika mińskiego Wańkowicza. Wszystko to dzisiaj już nie istnieje ..."
  20. We wtorek 23 lipca ukazuje się w "Kuryerze Litewskim" artykuł (Odcinek - czyli przygotowany do wycięcia) Adama Żaby "Do Iwieńca"
  21. We czwartek 25 lipca w dzienniku łódzkim "ROZWÓJ" nr 163 na str. 2 i 3 redakcja przedrukowuje większą część korespondencji Adama Żaby zamieszczonej w "Kuryerze Litewskim"
  22. Korespondent "Świata" dociera do Iwieńca i rozmawia m. in. z ks. L. Szczerbą
  23. W sobotę 3 sierpnia ukazuje się ilustrowana korespondencja (podpisana Widz.) z Iwieńca w tygodniku Świat

Opracowali:
Zbigniew Wołocznik
Stanisław J. Plewako